Ontwikkeling baby 4 maanden: wat kan je baby nu en wat komt eraan?

Je baby van 4 maanden giechelt om je gekke geluiden, graait naar je haar en stopt alles in zijn mond. Misschien slaapt hij tegelijk ineens slechter, en vraag je je af wat nu eigenlijk normaal is. In dit overzicht over de ontwikkeling baby 4 maanden zie je per gebied wat veel baby’s nu doen, hoe je het met simpele spelletjes stimuleert en wat je beter met het consultatiebureau bespreekt. Het korte antwoord: rond 4 maanden gaan bewegingen van ‘zomaar’ naar ‘expres’.

Kort gezegd: ontwikkeling baby 4 maanden

  • Bewegen: het hoofdje staat stabiel, op zijn buik steunt je baby op zijn onderarmen en sommige baby’s draaien al op hun zij. Omrollen beide kanten op komt meestal pas later.
  • Handjes: zwaaien wordt reiken. Volgens de JGZ-richtlijn ontstaat echt grijpen vanaf 4 à 5 maanden.
  • Denken: je baby ontdekt oorzaak en gevolg: schudden maakt geluid, trappelen laat het speeltje bewegen.
  • Contact en taal: lachen om jou aan het lachen te krijgen, giechelen, kirren, gillen en bellen blazen.
  • Zorg in Nederland: op 4 maanden staat er geen prik in het Rijksvaccinatieprogramma; de volgende prikken zijn op 5 maanden.
  • Eten: borst- of flesvoeding blijft de basis. Volgens het Voedingscentrum start je tussen 4 en 6 maanden met oefenhapjes.
  • Te vroeg geboren? Kijk naar de gecorrigeerde leeftijd, niet naar de geboortedatum.

Wat kan een baby van 4 maanden?

Een baby van 4 maanden houdt zijn hoofdje meestal stabiel, steunt op zijn buik op zijn onderarmen en begint gericht naar speelgoed te reiken. Hij lacht naar je om contact te maken, giechelt, kirt en maakt gilletjes. Alles gaat naar zijn mond, en hij snapt dat schudden geluid maakt. Omrollen begint bij sommige baby’s; andere doen dat pas maanden later.

Dat is een gemiddeld beeld. Volgens de JGZ-richtlijn Motorische ontwikkeling verschilt de leeftijd waarop gezonde kinderen een mijlpaal halen sterk. Kijk dus vooral of je baby vooruitgaat, niet of hij precies op schema ligt.

Ontwikkeling baby 4 maanden per gebied: het overzicht

In deze tabel zie je per ontwikkelingsgebied wat je thuis vaak ziet, hoe je het stimuleert en waar je op let.

GebiedWat je vaak zietZo stimuleer je hetLet op
Motorisch (grote bewegingen)Hoofdje stabiel, steunt in buikligging op de onderarmen, draait op zijn zij, zet zich af met de voetjes als je hem rechtop houdtMeerdere keren per dag buikligging als hij wakker is en jij erbij bentKan hij draaien, laat hem dan nooit alleen op het aankleedkussen, de bank of je bed liggen
Handjes (fijne motoriek)Brengt de handjes samen, zwaait en reikt naar speelgoed, houdt een rammelaar vast, alles gaat naar de mondEen licht speeltje net binnen bereik houdenNiets kleins binnen handbereik: wat in de mond past, kan hij inslikken
Cognitief (denken)Ontdekt oorzaak en gevolg, herkent vaste momenten zoals de voeding, kijkt een speeltje naRammelaars, een speelboog en spelletjes die je vaak herhaaltEén ding tegelijk; te veel prikkels maken hem onrustig
Sociaal-emotioneelLacht om aandacht te krijgen, giechelt, protesteert als het spelletje stoptReageer op zijn lach en geluidjes en laat hem ‘antwoorden’Kijkt hij weg of jengelt hij, dan wil hij even pauze
Taal en horenKirt, gilt, gorgelt en blaast bellen, draait naar je stemPraat, benoem wat hij ziet en zing liedjesReageert hij nooit op geluid of je stem, bespreek het dan
ZienVolgt bewegende dingen en gezichten soepel, kijkt naar zijn eigen handenStevige boekjes met grote plaatjes, samen naar buiten kijkenLijken de oogjes steeds niet samen te bewegen, bespreek het dan

Overzicht in eigen woorden, op basis van de JGZ-richtlijn Motorische ontwikkeling, het NJi en de Van Wiechenkenmerken. Het is geen afvinklijst: elke baby heeft zijn eigen tempo.

Motorische ontwikkeling baby 4 maanden

Rond 3 maanden heeft een baby volgens de JGZ-richtlijn een stabiele hoofdbalans. Na 3 à 4 maanden maken de spontane, wat wilde bewegingen van de eerste maanden geleidelijk plaats voor bewegingen met een doel. Dat zie je terug: je baby duwt zich op zijn buik op om rond te kijken, draait op zijn zij en zet zich met zijn voetjes af als je hem rechtop op je schoot houdt.

Omrollen is op 4 maanden nog geen eis. Het Van Wiechenkenmerk ‘rolt zich om van rug naar buik en omgekeerd’ wordt pas rond 9 maanden bekeken, en volgens het NJi rollen de meeste baby’s eerst van buik naar rug en later van rug naar buik. Buikligging blijft de beste voorbereiding. Het NJi adviseert je baby meerdere keren per dag op zijn buik te leggen, samen minimaal 30 minuten per dag, als hij wakker is en jij erbij bent. Tips om het leuk te houden lees je bij buikligging bij je baby.

Een baby die net kan draaien, rolt soms onverwacht van het aankleedkussen of de bank. Houd daarom altijd een hand op hem als hij hoog ligt. Wordt hij nog ingebakerd, dan is het nu tijd om daarmee te stoppen; hoe je dat aanpakt, lees je bij inbakeren stoppen.

Grijpen en handjes

Volgens de JGZ-richtlijn duurt de ‘pre-reikfase’, met zwaaiende bewegingen zonder duidelijk doel, tot ongeveer 4 à 5 maanden. Daarna ontstaat het echte grijpen, samen met het diepte zien. Eerst gebruikt je baby vaak beide armen tegelijk, en rond 5 maanden pakt hij dingen met zijn hele hand. Het fijne pakken met duim en wijsvinger komt pas rond een jaar. Speelideeën per fase vind je bij fijne motoriek van je baby.

Alles gaat de mond in, want zo ontdekt je baby vorm en stevigheid. Kies speelgoed dat schoon is en te groot om in te slikken. Waar je op let, staat in veilig speelgoed voor je baby.

Cognitieve ontwikkeling: oorzaak en gevolg

Je baby merkt dat hij zelf iets kan laten gebeuren. Schudt hij een rammelaar, dan klinkt er iets. Trappelt hij onder de speelboog, dan beweegt het speeltje. Hij herkent ook vaste momenten: begint hij te smakken of te wiebelen zodra hij de fles of de borst ziet, dan weet hij al wat er komt. Hoe zijn zicht zich verder ontwikkelt, lees je in wat ziet een baby.

Sociaal-emotionele ontwikkeling en taal

Lachen wordt een manier om contact te maken: je baby lacht naar je om jouw aandacht te krijgen en kan protesteren als het spelletje stopt. Veel baby’s giechelen nu, en sommige lachen al hardop. Meer daarover lees je in wanneer lacht een baby.

Ook zijn geluiden worden gevarieerder: lange klinkers, gilletjes, gorgelen en bellen blazen. Benoem wat hij ziet en vertel wat jij doet, want zo bouwt hij aan zijn taal. Hoe het daarna verdergaat, lees je in de eerste woordjes van je baby.

Ontwikkeling baby 4 maanden stimuleren: 7 spelletjes

Je hebt geen speciaal speelgoed nodig. Kies een rustig moment, bijvoorbeeld een poosje na een voeding, en stop zodra je baby wegkijkt of gaat jengelen.

  1. Net binnen bereik: houd een licht speeltje vlak bij zijn handjes en geef hem de tijd om ernaar te graaien. Lukt het niet, help hem dan een beetje, zodat het leuk blijft.
  2. Draaien uitlokken: leg tijdens het spelen op de vloer een speeltje naast zijn hoofd, zodat hij zich moet omdraaien om het te zien.
  3. Twee handen: geef een bijtring of ring-rammelaar die hij met beide handjes kan vastpakken.
  4. Voelmandje: laat hem onder toezicht zachte, ritselende en ribbelige stofjes voelen.
  5. Kiekeboe voor beginners: verstop je gezicht heel even achter je handen of een doekje en kom met een glimlach terug.
  6. Gekke-geluidenspel: maak een geluid, wacht, en reageer enthousiast op zijn antwoord. Giechelt hij, herhaal het dan.
  7. Samen lezen en zingen: een stevig kartonboekje met grote plaatjes, of een liedje waarbij je zijn voetjes zachtjes laat meetrappelen.

Tussen het spelen door is vrije tijd op een speelkleed op de vloer het beste. Daar ontdekt je baby zelf hoe hij moet draaien en reiken.

Consultatiebureau en prikken rond 4 maanden

In Nederland krijgt je baby volgens het Rijksvaccinatieprogramma prikken rond 6 tot 9 weken, op 3 maanden en op 5 maanden. Op 4 maanden staat er dus geen prik in het schema. Op 5 maanden volgen de DKTP-Hib-HepB-prik en de pneumokokkenprik. Wat je na een prik kunt verwachten, lees je in vaccinaties baby.

Ook het Van Wiechenonderzoek heeft in het eerste jaar vaste onderzoeksleeftijden: 4, 8, 13, 26, 39 en 52 weken, volgens het NJi. Rond 4 maanden zit je dus tussen het onderzoek van 13 weken en dat van 26 weken in. Of je rond 4 maanden een afspraak hebt, verschilt per regio. Heb je vragen, dan kun je het consultatiebureau altijd zelf bellen; je hoeft niet te wachten op een uitnodiging. Wat de jeugdarts rond 13 weken bekijkt, lees je in ontwikkeling baby 3 maanden.

Is je baby te vroeg geboren, dan beoordeelt de jeugdgezondheidszorg zijn mijlpalen op de leeftijd gecorrigeerd voor vroeggeboorte. Een baby die een paar weken te vroeg kwam, laat de vaardigheden uit dit artikel dus vaak ook een paar weken later zien.

Woon je in Vlaanderen? Daar staat in het basisvaccinatieschema wel een vaccinatie op 16 weken, dus rond 4 maanden: het zeskoppelvaccin (onder meer tegen kinkhoest, polio en hepatitis B) en het pneumokokkenvaccin. Je kunt die laten geven bij Kind en Gezin, de huisarts of de kinderarts.

Slapen rond 4 maanden: rommelig en in beweging

Rond deze leeftijd gaat de slaap van veel baby’s meer lijken op die van een volwassene, met lichtere fases tussendoor. Daardoor wordt je baby vaker wakker of worden de dutjes korter; dat wordt vaak de slaapregressie van 4 maanden genoemd. Wat je dan kunt doen, lees je in slaapregressie bij baby’s, en een voorbeelddag met dutjes staat in het slaapschema baby 4 maanden.

Nieuwe vaardigheden gaan mee naar bed: sommige baby’s oefenen ’s nachts met draaien. Leg je baby voor elk slaapje op zijn rug, in een passende slaapzak en in een leeg bedje. De regels staan op een rij in veilig slapen voor je baby.

Eten rond 4 maanden: melk blijft de basis

Borstvoeding of flesvoeding blijft op deze leeftijd de belangrijkste voeding. Het Voedingscentrum adviseert wel om te beginnen met oefenhapjes als je baby tussen de 4 en 6 maanden is, niet eerder en niet later. Het gaat dan om proeven en leren eten van een lepeltje: de hapjes geef je naast de melkvoeding, niet in plaats ervan.

  • Signalen: je baby maakt smakkende geluidjes of kijkt naar het eten dat naar jouw mond gaat.
  • Hoeveel: begin met 1 of 2 keer per dag 3 tot 4 kleine lepeltjes.
  • Wil hij niet? Draait hij zijn hoofd weg of wordt hij verdrietig, probeer het dan na een paar dagen opnieuw.

Hoe je ziet of je baby eraan toe is, lees je in is je baby klaar voor vaste voeding?, en een opbouw staat in het hapjesschema voor je baby.

Van 4 naar 5 maanden: wat komt eraan?

Tussen 4 en 5 maanden wordt het reiken steeds gerichter, en rond 5 maanden pakt je baby een speeltje met zijn hele hand vast. Veel baby’s oefenen met draaien; rond 9 maanden kijkt het consultatiebureau of je baby beide kanten op kan rollen. Brabbelen met klanken als ‘ba’ en ‘da’ komt meestal later in het eerste jaar.

Het hele eerste jaar op een rij vind je in ontwikkeling baby per maand, en hoe de dag er straks uitziet in het slaapschema baby 5 maanden. Alle artikelen over groeien en leren staan in onze gids ontwikkeling.

Normaal of bespreken? Zo maak je het onderscheid

Wat je zietMeestal normaalBespreek het met het consultatiebureau als…
Rolt nog niet omJa. Omrollen beide kanten op wordt pas rond 9 maanden bekeken.hij één kant van zijn lijf duidelijk minder gebruikt, of erg slap of stijf aanvoelt.
Grijpt nog niet gerichtJa. Echt grijpen ontstaat vanaf 4 à 5 maanden.zijn handjes bijna altijd tot vuistjes gebald blijven, of hij één hand niet gebruikt.
Hoofdje wiebeltAls hij moe is of net heeft gedronken.zijn hoofdje bij het optillen nog steeds slap naar achteren hangt.
Slaapt ineens slechterVaak een rommelige periode die vanzelf weer rustiger wordt.hij ook overdag ziek lijkt, slecht drinkt of minder natte luiers heeft (bel dan de huisarts).
Kwijlt en kauwt op allesJa, zo ontdekt hij met zijn mond.hij daarbij ook slecht drinkt of ziek lijkt.
Kijkt soms weg tijdens het spelenJa, zo laat hij weten dat hij even pauze nodig heeft.hij je bijna nooit aankijkt, niet naar je lacht of niet reageert op geluid.

Wanneer naar de huisarts?

Vragen over de ontwikkeling bespreek je in Nederland eerst met het consultatiebureau. Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als je baby rond 4 maanden (gecorrigeerde leeftijd):

  • zijn hoofdje bij het optillen nog steeds niet goed kan houden;
  • geen contact maakt: niet naar je lacht, je niet met zijn ogen volgt of niet reageert op geluid;
  • erg slap of juist erg stijf aanvoelt, of zijn handjes bijna altijd tot vuistjes gebald houdt;
  • één arm of één kant van zijn lijf duidelijk minder gebruikt;
  • oogjes heeft die steeds niet samen lijken te bewegen;
  • iets wat hij al kon, weer kwijtraakt.

Is je baby ziek, drinkt hij slecht, heeft hij minder natte luiers of is hij suf, bel dan de huisarts, en buiten kantoortijd eerst de huisartsenpost (in Nederland). Lees ook koorts bij je baby en wanneer naar de huisarts met je baby. Bel 112 als je baby blauw of grauw ziet, erg moeilijk ademt of niet goed wakker te krijgen is.

Veelgestelde vragen

Kan een baby van 4 maanden al zitten?

Nog niet zelfstandig. Volgens het NJi proberen baby’s vanaf ongeveer 6 maanden zelf te gaan zitten, en rond een jaar kunnen veel baby’s dat vrij goed. Laat je baby op 4 maanden vooral op de vloer spelen: daar traint hij de spieren die hij later nodig heeft.

Mijn baby van 4 maanden draait op zijn buik in bed. Wat nu?

Leg je baby altijd op zijn rug te slapen. Draait hij zelf naar zijn buik en kan hij nog niet zelf terugdraaien, leg hem dan terug op zijn rug. Kan hij vlot heen en terug rollen, dan hoef je hem niet steeds om te draaien. Gebruik geen kussens of rollen om hem op zijn plek te houden.

Mag een baby van 4 maanden al een fruithapje?

Ja, als hij eraan toe is. Het Voedingscentrum adviseert om tussen 4 en 6 maanden te beginnen met oefenhapjes, naast de melkvoeding. Begin met 1 of 2 keer per dag een paar kleine lepeltjes, en probeer het later opnieuw als hij nog niet wil.

Krijgt mijn baby op 4 maanden een prik?

In Nederland niet: volgens het RIVM-schema zijn de prikken op 3 en op 5 maanden. Op 5 maanden krijgt je baby de DKTP-Hib-HepB-prik en de pneumokokkenprik. In Vlaanderen staat er wel een vaccinatie op 16 weken in het schema.

Gaat je baby draaien? Met onze gratis checklists, waaronder de checklist veilig slapen, loop je elk slaapplekje snel na.

Bronnen

Dit is algemene informatie en geen medisch advies. Maak je je zorgen over de ontwikkeling of gezondheid van je baby, bel dan het consultatiebureau of de huisarts.