Het begint met wat koorts en een hangerige baby. Een dag later zie je rode puntjes in het mondje, en daarna blaasjes op de handjes en voetjes. Drinken doet ineens pijn. Hand voet mondziekte baby: het klinkt eng, maar het is een veelvoorkomend virus bij jonge kinderen, zeker op de opvang. Meestal gaat het vanzelf over. Hier lees je hoe het verloopt, hoe je je baby genoeg laat drinken, of hij naar de opvang mag, en wanneer je de huisarts belt.
Kort gezegd: hand-voet-mondziekte bij je baby
Hand-voet-mondziekte is een virusinfectie die vooral jonge kinderen krijgt. Het begint vaak met lichte koorts, daarna komen pijnlijke blaasjes in de mond en vlekjes of blaasjes op handpalmen en voetzolen. De klachten gaan binnen 2 weken vanzelf over. Het belangrijkste is dat je baby genoeg blijft drinken.
- Oorzaak: een enterovirus. Er is geen medicijn dat het virus zelf bestrijdt.
- Klachten: koorts, zere mond, blaasjes in de mond, vlekjes of blaasjes op handen, voeten en soms billen.
- Waar je op let: drinken, want een pijnlijke mond maakt drinken lastig.
- Opvang: voelt je kind zich goed genoeg, dan mag het gewoon gaan, volgens het RIVM.
Symptomen van hand-voet-mondziekte bij een baby
- Lichte koorts, bijvoorbeeld rond 38,5 °C, soms met snot, keelpijn of hoesten.
- Minder zin in drinken en eten, hangerig of huilerig.
- Na 12 tot 36 uur: kleine rode vlekjes en blaasjes in de mond, die makkelijk openbreken en pijnlijke zweertjes worden.
- Daarna soms rode plekjes en blaasjes van 2 tot 5 millimeter op de handpalmen en de onderkant van de voeten.
- Soms rode bultjes op de billen, rond de geslachtsdelen of in het gezicht.
- Soms ook buikpijn, overgeven of diarree.
Niet elk kind krijgt alles: soms zie je alleen een paar blaasjes in de mond, of juist bijna niets op handen en voeten. Weken later kunnen er lijntjes in de nagels ontstaan, en soms laat een nagel los. Dat is onschuldig; het duurt alleen een paar maanden voordat de nagel weer helemaal is aangegroeid. Twijfel je of het om deze ziekte gaat of om iets anders, vergelijk dan met huiduitslag bij je baby.
Zo verloopt het, dag voor dag
- 3 tot 6 dagen na besmetting: de eerste klachten, zoals koorts en hangerigheid (RIVM).
- Een halve tot anderhalve dag later: vlekjes en blaasjes in de mond, daarna vaak op handen en voeten.
- De eerste dagen met blaasjes: meestal de zwaarste, omdat drinken dan het meeste pijn doet.
- Na ongeveer een week: de blaasjes genezen.
- Binnen 2 weken: de klachten zijn over (Thuisarts).
- Weken later: soms lijntjes in de nagels of een nagel die loslaat.
Hoe besmettelijk is hand-voet-mondziekte?
Erg besmettelijk. Volgens Thuisarts kan een kind anderen al ongeveer een week voordat het ziek wordt besmetten, tijdens de ziekte, en nog weken na het herstel. Het RIVM noemt dat het virus nog weken tot maanden na herstel kan worden doorgegeven, onder meer via de ontlasting. Het virus verspreidt zich via handen, speeksel, het vocht uit de blaasjes, poep, speelgoed, bestek en servies.
Volwassenen worden meestal niet ziek, omdat de meesten het als kind al hebben gehad. Toch helpt het om de verspreiding thuis te beperken:
- Was je handen met water en zeep na elke luier en na de wc.
- Laat oudere broertjes en zusjes ook vaak hun handen wassen.
- Gebruik voor je zieke baby eigen bestek, bekers en een eigen handdoek.
- Maak speelgoed en plekken die je baby vaak aanraakt regelmatig schoon.
- Prik blaasjes niet open en vermijd contact met het vocht eruit.
Wat kun je zelf doen?
Drinken gaat voor eten
Een pijnlijke mond maakt dat je baby na een paar slokjes de borst of fles wegduwt. Geef daarom vaker kleine voedingen, en probeer het na een poosje opnieuw als hij weigert. Eten is minder belangrijk dan drinken, adviseert Thuisarts.
- Borst- of flesvoeding: vaker en korter aanbieden. Lukt de fles slecht, probeer dan een beker of lepeltje.
- Baby’s die al eten: kleine slokjes koud water, en zacht, koel eten zoals yoghurt of vla.
- Geen zure dranken zoals vruchtensap: die prikken in de wondjes.
- Een waterijsje kan de pijn verzachten bij een kind dat al ijs mag.
- Tel de natte luiers. Minder plassen dan normaal is een teken dat je baby te weinig binnenkrijgt. Handig daarbij: het gratis voedings- en luierlogboek bij onze gratis checklists.
Pijn en koorts
Paracetamol kan de pijn in de mond en de koorts verlichten. Geef de dosering die past bij het gewicht van je baby, zoals in de bijsluiter of op Kinderformularium.nl staat. Is je baby jonger dan 3 maanden, overleg dan altijd eerst met de huisarts. Paracetamol bestrijdt alleen de pijn en de koorts, niet het virus. Antibiotica helpen niet, want het is een virus. Meer over koorts lees je in koorts bij je baby.
Rust, maar niet per se in bed
Je baby heeft rust nodig, maar hoeft niet de hele dag in bed te liggen, en naar buiten mag gewoon. Blaasjes op de billen kun je schoon en droog houden zoals bij luieruitslag.
Mag je baby naar de kinderopvang?
In Nederland is het advies van het RIVM duidelijk: een kind dat zich goed voelt, mag naar de kinderopvang of school. Thuisblijven voorkomt niet dat anderen ziek worden, omdat je kind al besmettelijk was voordat je iets zag. Gebruik deze korte check:
- Heeft je baby koorts, of is hij te ziek of te hangerig om mee te doen? Dan blijft hij thuis tot hij zich beter voelt.
- Drinkt je baby goed genoeg? Zo niet, houd hem thuis en houd het drinken in de gaten.
- Voelt hij zich goed? Dan mag hij gaan. Meld de ziekte wel bij de pedagogisch medewerker, zodat die zo nodig samen met de GGD andere ouders kan informeren.
Woon je in België, vraag dan bij je opvang welke afspraken daar gelden.
Lees ook: uitdroging bij je baby: symptomen herkennen en wat je zelf kunt doen.
Wanneer naar de huisarts?
Bel de huisarts, buiten kantoortijd in Nederland de huisartsenpost, als je baby met hand-voet-mondziekte:
- veel minder drinkt dan normaal, minder dan de helft;
- veel minder natte luiers heeft, een droge mond heeft of huilt zonder tranen;
- erg ziek is, suf wordt, kreunt of blijft huilen;
- jonger is dan 3 maanden en koorts heeft (38 °C of hoger): bel altijd meteen;
- een pasgeboren baby is met hoge koorts, of opvallend suf (GGD).
Bel 112 als je baby slap is en niet goed wakker te krijgen, benauwd is, of een stuip krijgt. Meer houvast vind je in wanneer naar de huisarts met je baby.
Veelgestelde vragen
Hoe lang is hand-voet-mondziekte bij een baby besmettelijk?
Al ongeveer een week voordat je baby ziek wordt, tijdens de ziekte en nog weken daarna. Het virus kan nog lang in de poep zitten. Daarom blijft handen wassen na elke luier belangrijk, ook als de blaasjes al weg zijn.
Hand-voet-mondziekte bij een baby van 4 maanden: is dat gevaarlijker?
Bij jonge baby’s let je extra goed op drinken en koorts, omdat ze sneller te weinig vocht binnenkrijgen. Is je baby jonger dan 3 maanden en heeft hij koorts, bel dan altijd de huisarts. Wordt een jonge baby suf of drinkt hij slecht, bel dan meteen.
Hoe begint hand-voet-mondziekte?
Vaak met lichte koorts en een hangerig kind, soms met snot of keelpijn. Een half tot anderhalf etmaal later verschijnen de vlekjes en blaasjes in de mond, en daarna pas op handen en voeten. Daardoor lijkt het de eerste dag op een gewone verkoudheid of op tandjes krijgen.
Kan mijn baby het opnieuw krijgen?
Ja, dat kan. De ziekte kan door verschillende enterovirussen worden veroorzaakt, dus een eerdere keer beschermt niet tegen alle varianten.
Kunnen volwassenen hand-voet-mondziekte krijgen van hun baby?
Dat kan, maar volwassenen worden meestal niet ziek, omdat de meesten het als kind al hebben gehad. Was je handen na elke luier. Ben je zwanger en maak je je zorgen, overleg dan met je verloskundige of huisarts.
Meer over ziek zijn en veiligheid vind je in onze gids over gezondheid en veiligheid.
Bronnen
- Thuisarts.nl (NHG): Mijn kind heeft hand-voet-mondziekte
- RIVM: Hand-voet-mondziekte en Vragen en antwoorden over hand-voet-mondziekte
- GGD (o.a. GGD Brabant-Zuidoost, GGD Twente): deurbriefje Hand-voet-mondziekte
- Thuisarts.nl (NHG): Koorts bij kinderen
- Kinderformularium.nl: paracetamol (dosering)
Dit is algemene informatie en geen medisch advies. Twijfel je over je baby, neem dan contact op met de huisarts. Bel 112 in een noodgeval.